BIS waarschuwt: crypto vormt risico voor geldsysteem

De Bank voor Internationale Betalingen (BIS), de instelling die wereldwijd centraal staat in het netwerk van centrale banken, heeft opnieuw haar zorgen uitgesproken over de groeiende rol van cryptocurrency in het mondiale financiële stelsel. De boodschap is helder: crypto vormt volgens de BIS een reële bedreiging voor de stabiliteit van het geldsysteem zoals we dat kennen. Maar wat betekent zo'n waarschuwing precies, en hoe serieus moeten we die nemen?

Wie is de BIS en waarom telt dit mee?

De BIS, officieel de Bank voor Internationale Betalingen, werd opgericht in 1930 en heeft haar hoofdkantoor in het Zwitserse Bazel. De instelling fungeert als een soort centrale bank voor centrale banken: ze faciliteert samenwerking tussen nationale monetaire autoriteiten, ondersteunt financieel onderzoek en stelt normen op voor het internationale bankwezen. Bekende kaders zoals Bazel III, die banken verplichten voldoende kapitaalbuffers aan te houden, komen voort uit het werk van de BIS.

Wanneer de BIS spreekt, luistert de financiële wereld. De instelling heeft geen directe regelgevende bevoegdheid over individuele landen, maar haar analyses en aanbevelingen wegen zwaar mee in de besluitvorming van centrale banken en toezichthouders wereldwijd, inclusief De Nederlandsche Bank en de Europese Centrale Bank. Een waarschuwing van de BIS is daarmee zelden vrijblijvend.

Wat zijn de concrete zorgen over crypto?

De BIS heeft al langer een kritische houding ten opzichte van cryptocurrency. De organisatie wijst op een reeks structurele risico's die crypto met zich meebrengt voor het traditionele financiële stelsel. Ten eerste is er het risico van financiële instabiliteit: wanneer grote aantallen mensen en instellingen hun vermogen in cryptomarkten steken, kunnen scherpe koersdalingen doorwerken in het bredere financiële systeem. De ineenstorting van het TerraLuna-ecosysteem in 2022 en de val van FTX zijn voorbeelden die de BIS in dit kader regelmatig aanhaalt.

Daarnaast maakt de BIS zich zorgen over de zogenoemde 'cryptoisatie' van bepaalde economieën, met name in opkomende markten. In landen met een zwakke of onstabiele munt grijpen burgers steeds vaker naar stablecoins of andere digitale valuta als alternatief voor de nationale munt. Hoewel dit voor individuele gebruikers begrijpelijk is, ondergraaft het de grip van centrale banken op het monetaire beleid.

Ook het risico van witwassen, belastingontduiking en het omzeilen van sancties blijft een terugkerend thema in BIS-rapporten. De pseudonimiteit van veel cryptotransacties maakt handhaving lastig, al zijn blockchaintransacties in theorie juist volledig transparant en traceerbaar.

Crypto in een breder reguleringsklimaat

De waarschuwing van de BIS komt op een moment waarop de regulering van crypto wereldwijd sterk in beweging is. Binnen de Europese Unie is de Markets in Crypto-Assets-verordening, beter bekend als MiCA, inmiddels grotendeels van kracht. Dit regelgevend kader verplicht cryptobedrijven die in Europa actief zijn tot licenties, transparantie en consumentenbescherming. Nederland loopt hierin mee: de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en DNB zijn al actief bezig met de implementatie van MiCA-toezicht.

In de Verenigde Staten speelt een vergelijkbaar debat. Onder de huidige regering-Trump is er een zekere beleidsomslag zichtbaar: waar de SEC jarenlang hard optrad tegen de cryptosector, lijkt de toon nu gematigder. Toch blijft de fundamentele spanning tussen innovatie en financiële stabiliteit overeind staan, en dat is precies waar de BIS haar vinger op legt.

Wat betekent dit?

Het is verleidelijk om de waarschuwing van de BIS te zien als een uit de hand lopen van het bekende institutionele wantrouwen tegenover crypto. En inderdaad: de BIS heeft crypto nooit omarmd. Maar dat maakt de boodschap niet minder relevant. De instelling vertegenwoordigt de gezamenlijke stem van centrale banken in meer dan zestig landen, en haar analyses zijn doorgaans goed onderbouwd.

Wat deze waarschuwing concreet betekent voor Nederlandse cryptobeleggers en -gebruikers, is dat de druk op verdere regulering alleen maar zal toenemen. Strengere regels kunnen bepaalde vormen van crypto-gebruik inperken, maar bieden ook meer bescherming voor consumenten. De keerzijde is dat zwaardere compliance-eisen kleine spelers uit de markt kunnen drukken, wat de sector consolideert rond grote, gereguleerde partijen.

Het is ook goed om te beseffen dat de BIS zelf actief onderzoek doet naar centrale bank digitale valuta, de zogeheten CBDC's. Dit zijn door overheden uitgegeven digitale munten die in zekere zin concurreren met bestaande crypto. De kritiek op crypto en de promotie van CBDC's zijn twee kanten van dezelfde medaille: centrale banken willen de controle over het monetaire systeem niet uit handen geven.

Voor gewone beleggers geldt: de risico's in de cryptomarkt blijven groot, en externe factoren zoals regulering en institutioneel beleid spelen een steeds grotere rol in hoe de sector zich ontwikkelt. Historische koersen bieden geen garantie voor de toekomst, en het is verstandig om eigen onderzoek te doen voordat je beslissingen neemt.

Vooruitblik: regulering als constante factor

De waarschuwing van de BIS is geen geïsoleerde uitspraak, maar past in een patroon van toenemende institutionele aandacht voor de risico's van crypto. De komende jaren zal de sector te maken krijgen met steeds meer regels, zowel vanuit Europa als vanuit mondiale instanties zoals de BIS en het Internationaal Monetair Fonds. Dat hoeft niet per definitie slecht te zijn: een beter gereguleerde markt kan op termijn ook meer vertrouwen aantrekken. Maar de weg ernaartoe zal niet zonder hobbels zijn. Wie actief is in crypto, doet er goed aan deze ontwikkelingen nauwlettend te volgen.