De wereld investeert massaal in kunstmatige intelligentie. Grote techbedrijven pompen honderden miljarden dollars in datacenters, chips en AI-modellen. Overheden schuiven beleid opzij om de AI-race niet te missen. Maar nu trekt een van de meest gezaghebbende financiële instellingen ter wereld aan de noodrem. De Bank voor Internationale Betalingen, beter bekend als de BIS, waarschuwt dat deze investeringsgolf de kiemen draagt van een nieuwe, potentieel ernstige financiële crisis.
Wat is de BIS en waarom telt dit zwaar?
De BIS wordt ook wel de centrale bank van centrale banken genoemd. Het is een internationale organisatie gevestigd in Basel, Zwitserland, waarvan vrijwel alle grote centrale banken ter wereld lid zijn, waaronder De Nederlandsche Bank en de Europese Centrale Bank. Wanneer de BIS een rapport uitbrengt, spreken niet één of twee economen, maar een breed netwerk van monetaire autoriteiten. De waarschuwingen van deze instelling worden in beleidskringen dan ook serieus genomen. Dat maakt de recente signalen des te opmerkelijker.
Lees ook
BIS vreest AI-bubbel: gevaar voor wereldwijde financiële stabiliteitBRICS stopt uitbreiding: wat betekent dit voor crypto?De kern van de waarschuwing
Volgens de BIS dreigt de huidige golf van AI-investeringen te ontsporen door twee met elkaar samenhangende problemen: schuldenopbouw en inflatie. Bedrijven en overheden lenen op grote schaal geld om AI-infrastructuur te financieren. Denk aan de bouw van enorme datacenters, de aanschaf van gespecialiseerde chips en het inhuren van schaars technisch talent. Dit gebeurt deels met geleend geld, tegen een achtergrond van al relatief hoge rentetarieven wereldwijd.
Als de verwachte productiviteitswinsten van AI uitblijven of pas op de lange termijn zichtbaar worden, terwijl de schuldenlasten nu al oplopen, kan dat een gevaarlijke combinatie zijn. Tegelijkertijd kan de enorme vraag naar energie, grondstoffen en infrastructuur inflatoire druk veroorzaken, juist op een moment dat centrale banken wereldwijd nog worstelen om de inflatie definitief te bedwingen. De BIS ziet hierin een klassiek bubbelmechanisme: te veel geld achter een veelbelovende technologie, gevoed door schuldfinanciering en optimisme dat niet altijd stoelt op harde fundamentals.
Historische parallellen zijn er volop
Dit is niet de eerste keer dat technologie-enthousiasme leidt tot een financiële kater. De dotcom-zeepbel rond de eeuwwisseling is het meest geciteerde voorbeeld. In de late jaren negentig werd enorm geïnvesteerd in internetbedrijven zonder winstgevendheid of duurzaam businessmodel. Toen de zeepbel barstte in 2000 en 2001, verloren beleggers wereldwijd biljoenen dollars en duurde het herstel jaren. Ook de financiële crisis van 2008, die werd aangewakkerd door overmatige schuldfinanciering in de huizenmarkt, laat zien hoe snel een sector die te snel groeit op geleend geld kan instorten met brede, mondiale gevolgen.
De AI-sector deelt een aantal kenmerken met die eerdere periodes. Waarderingen van AI-gerelateerde bedrijven zijn op sommige punten extreem hoog in verhouding tot huidige inkomsten. Investeringsrondes worden afgesloten op basis van toekomstig potentieel, niet op basis van bewezen rendement. En de race om niet achter te blijven drijft beslissingen die onder normale omstandigheden kritischer zouden worden beoordeeld.
Relevantie voor de cryptomarkt
Op het eerste gezicht lijkt een waarschuwing over AI-investeringen weinig met crypto te maken te hebben. Maar de verbindingen zijn er wel degelijk. Ten eerste is er een directe overlap: AI-gerelateerde tokens en blockchainprojecten die AI integreren, zijn de afgelopen jaren sterk in waarde gestegen mede dankzij de AI-hype. Als die hype corrigeert, kan dat een neerwaartse druk geven op tokens in dit segment.
Ten tweede, en misschien wel belangrijker, geldt dat een brede financiële schok zelden selectief is. Als de AI-bubbel zou barsten en daarmee een bredere correctie op aandelenmarkten in gang zou zetten, historisch gezien volgt de cryptomarkt zulke schokken vrijwel altijd. Bitcoin en andere digitale activa worden tijdens periodes van risicovermijding door beleggers vaak als eerste verkocht om liquiditeit vrij te maken. De risico's van een bredere macro-economische verslechtering zijn dus zeker relevant voor iedereen die actief is in digitale activa.
Wat betekent dit?
De waarschuwing van de BIS is geen aankondiging van een naderende crisis, maar een signaal dat serieus genomen moet worden. Internationale instellingen als de BIS zijn van nature voorzichtig in hun taalgebruik en slaan niet snel alarm zonder reden. Het feit dat zij nu expliciet wijzen op bubbeltrekken in de AI-sector, gecombineerd met risico's van schuldenopbouw en inflatie, verdient aandacht.
Voor Nederlandse beleggers, zowel in traditionele markten als in crypto, is de boodschap nuchter: de euforie rond AI is begrijpelijk, maar geen enkele technologische revolutie verloopt zonder hobbels. Diversificatie, realistische verwachtingen en een goed begrip van de risico's blijven belangrijker dan meegaan met de hype van het moment. Historische koersen en eerdere technologiecycli bieden geen garantie voor de toekomst, maar ze bieden wel nuttige context.
Vooruitblik
De komende maanden en kwartalen zal duidelijker worden of de grote AI-investeringen daadwerkelijk leiden tot de productiviteitsverbeteringen die bedrijven beloven. Centrale banken en toezichthouders kijken intussen scherper naar de financiering achter deze investeringen. De BIS heeft met dit rapport een eerste steen gegooid. Of andere instituties dit signaal oppakken en omzetten in concreet beleid of toezicht, is een ontwikkeling om goed in de gaten te houden. Voor iedereen die actief is in financiële markten, inclusief crypto, is bewustzijn van deze bredere macro-economische context geen overbodige luxe.
