BIS vreest AI-bubbel: gevaar voor wereldwijde financiële stabiliteit

De Bank voor Internationale Betalingen, ook wel de 'centrale bank van centrale banken' genoemd, heeft een opvallende waarschuwing afgegeven over de huidige golf van investeringen in kunstmatige intelligentie. Volgens de BIS schuilt er een reëel gevaar dat deze investeringshausse uitmondt in een financiële crisis, aangejaagd door oplopende schulden en aanhoudende inflatie. Een waarschuwing die verder reikt dan alleen de techsector en ook relevant is voor iedereen die actief is op de cryptomarkt.

Wat is de BIS en waarom telt deze waarschuwing mee?

De Bank voor Internationale Betalingen, gevestigd in Bazel, is een internationale financiële instelling opgericht in 1930. De organisatie fungeert als overlegplatform en kenniscentrum voor de wereldwijde centrale banken, waaronder de Europese Centrale Bank en de Federal Reserve. Wanneer de BIS een waarschuwing afgeeft, wordt dit in financiële kringen serieus genomen. De instelling heeft in het verleden ook tijdig alarm geslagen over risico's die voorafgingen aan de financiële crisis van 2008.

De huidige zorgen richten zich op de enorme kapitaalstromen die wereldwijd richting AI-bedrijven vloeien. Grote techconcerns, investeringsfondsen en overheden steken honderden miljarden in infrastructuur, chips, datacenters en softwareontwikkeling. De BIS stelt dat veel van deze investeringen gefinancierd worden met geleend geld, wat de schuldenlast van zowel bedrijven als overheden verder opdrijft.

De twee grote risicofactoren: schulden en inflatie

De BIS wijst op twee samenhangende risicofactoren die elkaar kunnen versterken. Ten eerste is er de oplopende schuldenlast. Bedrijven die zwaar investeren in AI doen dit vaak via obligaties of andere vormen van krediet. Zolang de rendementen van AI-toepassingen achterblijven bij de verwachtingen, of zolang de rente hoog blijft, kan dit leiden tot financiële problemen op bedrijfsniveau. Als meerdere grote spelers tegelijkertijd in de problemen komen, kan dit een kettingreactie op de bredere financiële markten veroorzaken.

Ten tweede signaleert de BIS inflatierisico's. De massale vraag naar halfgeleiders, energie en gespecialiseerd personeel drijft de prijzen op in specifieke sectoren. Dit kan doorwerken in de bredere economie en centrale banken dwingen om de rente langer hoog te houden dan gewenst. Een omgeving van langdurig hoge rentes is historisch gezien nadelig voor risicovollere activa, waaronder aandelen in groeibedrijven en cryptocurrencies.

Vergelijkingen met eerdere technologiebubbles

De situatie roept onvermijdelijk vergelijkingen op met de dotcom-bubbel van eind jaren negentig. Ook toen werd massaal geïnvesteerd in een nieuwe technologie met enorme verwachtingen, terwijl de daadwerkelijke bedrijfsmodellen en winstgevendheid ver achterbleven. Toen de bubbel in 2000 barstte, verloren beurzen wereldwijd tientallen procenten van hun waarde en duurde het jarenlang voor de markten herstelden.

Tegelijkertijd zijn er ook duidelijke verschillen. De huidige AI-investeringen worden gedaan door gevestigde, winstgevende techgiganten in plaats van puur speculatieve startups. Bovendien zijn er al concrete toepassingen en inkomstenstromen, iets wat bij de dotcom-golf veel minder het geval was. Of dit voldoende is om een harde correctie te vermijden, is een vraag die niemand met zekerheid kan beantwoorden.

Wat betekent dit?

Voor Nederlandse beleggers en cryptogeïnteresseerden is de boodschap van de BIS een nuttige reminder dat financiële markten altijd onderling verbonden zijn. Crypto wordt door sommigen gezien als een alternatief buiten het traditionele financiële systeem, maar de praktijk leert anders. In periodes van brede marktstress, zoals in 2022, dalen risicovolle activa vaak gezamenlijk. Bitcoin, Ethereum en altcoins zijn in dat opzicht geen eiland.

Dat wil niet zeggen dat een AI-crisis onvermijdelijk is of dat het op korte termijn gaat gebeuren. De BIS geeft zelf ook aan dat de uitkomst sterk afhangt van hoe snel AI daadwerkelijk productiviteitswinsten oplevert voor de economie. Als die winsten materialiseren, kunnen de schulden relatief gezien meevallen. Maar de waarschuwing maakt duidelijk dat de risico's reëel zijn en niet genegeerd mogen worden.

Voor iemand die belegt in crypto is het verstandig om oog te houden voor bredere macro-economische ontwikkelingen. Een stijgende rente, dalend vertrouwen op aandelenbeurzen of een schuldcrisis bij grote techbedrijven zijn factoren die indirect maar merkbaar kunnen doorwerken op de cryptomarkt. Historische koersen bieden uiteraard geen garantie voor de toekomst, en de risico's op dit gebied blijven groot.

De bredere context: regulering en digitale financiën

De waarschuwing van de BIS past in een bredere trend waarbij internationale instellingen steeds kritischer kijken naar de risico's van technologische innovatie in de financiële sector. De BIS heeft zich de afgelopen jaren ook uitgesproken over de risico's van stablecoins, gedecentraliseerde financiering en de snelle groei van digitale activa. De instelling werkt tegelijkertijd aan eigen digitale valutaprojecten via haar Innovation Hub, wat aangeeft dat men technologie niet afwijst maar wel sterk wil reguleren.

Het is dan ook interessant om te zien hoe de BIS enerzijds waarschuwt voor de risico's van ongecontroleerde technologische investeringsgolven, terwijl het anderzijds zelf actief bezig is met de ontwikkeling van digitale financiële infrastructuur. Dit dubbele perspectief illustreert hoe complex de relatie is tussen innovatie, regulering en financiële stabiliteit.

Vooruitblik

De komende maanden zal duidelijker worden of de zorgen van de BIS breed gedeeld worden onder andere centrale banken en toezichthouders. Als meer instituten vergelijkbare geluiden laten horen, kan dit leiden tot strengere regelgeving rondom AI-financiering of hogere kapitaaleisen voor bedrijven met grote blootstelling aan de sector. Dat zou op zijn beurt gevolgen kunnen hebben voor de bredere marktdynamiek. Wie actief is in crypto doet er goed aan deze ontwikkelingen te volgen, niet als aanleiding voor paniek, maar als onderdeel van een nuchter beeld van het financiële landschap.